Wie maalt nog om een dood kind van een vluchteling?

Eind juli 2023. Enkele dagen na de Tunesië deal gaat het beeld de wereld rond van een moeder die samen met haar dochter van ontbering zijn omgekomen in de Tunesisch-Libische woestijn. De vader was van uitputting al vroeger neergezegen, en had zijn gezin gesmeekt hem daar achter te laten. Als bij wonder overleeft de vader de tocht dankzij andere migranten die hem vinden en de menselijkheid in zich hebben om zich over hem te ontfermen. Moeder en kind hebben minder geluk, en sterven onder de hitte van de zon. Het meisje ligt helemaal ineengekropen bij haar moeder. Het beeld beklijft, terecht.

Een paar dagen vroeger doet echter een ander beeld de ronde. Je ziet de demissionaire Nederlandse premier Rutte al breed lachend, samen met de post-fascistische Meloni, de hand drukken van de Tunesische dictator Saied. Von der Leyen staat eveneens wat onbeholpen & timide te lachen op de foto, net of ze zich bewust is van het slecht opgevoerde toneelstuk: in ruil voor 1 miljard economische steun vanuit de EU, gaat Tunesië vluchtelingen op doorreis naar Europa ‘tegenhouden’.

Tegenhouden betekent in de praktijk blijkbaar, zoals in het tragische verhaal hierboven, dat vluchtelingen aan de Tunesische grens terug de woestijn worden ingestuurd en daar aan hun lot worden overgelaten.

Dit type van deal is nochtans niet nieuw, ook met Turkije werd in 2016 een nog grootser vluchtelingenakkoord getekend, vnl. om Syrische vluchtelingen op te vangen die, oa nav het toenmalige IS offensief, de oorlog ontvluchtten. De al even onbetrouwbare Erdogan gebruikt diezelfde vluchtelingen regelmatig als wapen tegen Europa, zoals in 2020 toen hij de vluchtelingen vrije toegang aanbood tot Europa, waarna deze laatsten een speelbal werden in een politiek steekspel.

Maar de EU besteed niet al het werk uit. Veel landen aan de periferie van de EU stropen zelf hun mouwen op. Sommige Mediterraan-Europese landen waaronder Italië & Griekenland hebben een uitgesproken pushback-beleid en duwen vluchtelingenbootjes weg van het Europese vasteland.

Nochtans is het Vluchtelingenverdrag van de Verenigde Naties duidelijk: je kan niet zomaar mensen terug de grens overzetten als er een kans is dat ze daar gevaar lopen. Zeker bij pushbacks op zee is er sprake van een bijkomende flagrante inbreuk. Het internationaal zeerecht stelt immers dat mensen die in nood zijn op zee, door schepen in de buurt dienen te worden geholpen. Terugduwen is geen optie, zowel wettelijk als ethisch.

Terug naar de Tunesië deal. Hoe komt het dat een zulk aimabel man als Rutte en de christendemocratische vrouwelijke voorzitter van de Europese Commissie dit soort van akkoorden ondertekenen met een toch wel louche Noord-Afrikaanse potentaat? Waarvan notabene geweten is dat hij in eigen land een doorgedreven zwart racistisch beleid doorvoert? Het is net of je ten tijde van het apartheidsregime aan een blank gezin in het toenmalige Zuid-Afrika zou vragen om even op je zwarte kindjes te babysitten, en erop vertrouwt dat het wel goed komt.

Even klonk vertwijfeling op Twitter bij de progressieve stemmen. Dit was toch de stap te ver, progressieve partijen zouden zich toch wel onmiddellijk terugtrekken uit dit type van deals, niet?

Rik Van de Walle, rector Ugent, laat zich op Twitter ontvallen dat hij in 2024 niet op een partij zal stemmen die toestanden zoals in Tunesië de facto gedogen. Maar, voegt hij eraan toe, dat hij een stem zal uitbrengen staat vast.

Maar hoe zeker kunnen we hiervan zijn? Zullen we in België anno 2024 nog kunnen stemmen op partijen die zich niet enkel in woorden maar ook in daden afzetten tegen deals waar zelfs extreem rechts zijn neus niet voor zou ophalen? De breedst glimlachende persoon op de foto waar handjes worden geschud met de Tunesische dictator is immers, met reden, Meloni- en niet von der Leyen.

Stelt zich de vraag of ik & Rik zijn  blijven steken in een verouderd wereldbeeld met slechts een handvol andere progressieven, waarbij we staan voor een beleid waar de ander zijn rechten niet zomaar kunnen worden ontnomen? Behoren wij, samen met een hele reeks aan progressisten, zoals populistisch rechts placht te beweren tot de zgn. elite die de stem van het volk al decennia lang heeft genegeerd? En beleven we dan nu de ooit zo gevreesde dictatuur van datzelfde volk? Dat de vluchtelingen niet lust en hen liever op zee ziet sterven dan dat ze veilig een voet aan wal zetten? Is dit niet gewoon wat een meerderheid wenst, maar liefst zonder op de hoogte te zijn van alle ‘details’?

Zijn het de omstandigheden die ons nopen om ons venster op de wereld bij te stellen en lopen we hopeloos achter op de nieuwe globale uitdagingen, waaronder migratie? Of is het nu aan ons, progressieven, om vast te stellen dat we niet (meer) correct worden vertegenwoordigd door onze politieke leiders?

Terug naar Rik Van de Walle, waarvan ik geloof dat hij het hart op de juiste plaats draagt. Al bij al gaat het om een anekdotische tragedie. In 2015 ging de foto van de verdronken Syrische kleuter Aylan ook de wereld rond en ook toen werd actie beloofd. Het bootje sloeg lek op weg naar Griekenland. Samen met Aylan verdrinken zijn andere broertje en zijn moeder. Ook hier overleeft de vader.

Datzelfde Griekenland rijgt vandaag, ondanks de gemediatiseerde tragedie, echter nog steeds de illegale pushbacks aaneen. Een verhaal uit 2022 dat de media minder breed haalde is die van de 5 jarige Maria, die door de Griekse grenswacht samen met haar familie vanuit het Griekse vasteland werden gedumpt op een afgelegen eiland, zonder water, voedsel of medische zorgen. Ze stierf daar na een schorpioenenbeet. Geen enkele overheid heeft gereageerd op de medische SOS signalen.

In Europa worden elke dag 617 illegale pushbacks uitgevoerd.

De verhalen zijn anekdotisch, maar het systeem is structureel en wordt de facto gedoogd door onze politieke vertegenwoordigers.

We hoeven er niet flauw om te doen. De internationaal politieke arena is niet voor doetjes en veel internationale evenementen worden gekenmerkt door verdragen en akkoorden die vaak veraf staan van wat wij als rechtvaardig beschouwen. Hoe verder van huis, hoe minder mensenrechten ook voor Europa van tel zijn.

Maar ook in eigen land slaagt de christendemocratische staatssecretaris Nicole De Moor erin om haar eigen variant van pushbacks te organiseren. Ondanks duizenden rechterlijke veroordelingen worden vluchtelingen niet te voorzien van hun recht op brood, bad, bed. De pushback is dan niet over de landelijke grens, maar wel buiten de opvangfaciliteiten, de straatstenen op. Meer dan wat gemompel op de parlementaire meerderheidsbanken brengt dit niet voort. De tragiek is dat enkel het radicaal rechtse NVA het beleid van De Moor aan de tand voelt. Door Francken dan nog wel.

Dankzij een relatief zachte winter stierven er dit jaar geen vluchtelingen op de Belgische straatstenen. Maar om te verhinderen dat vluchtelingen opnieuw hun intrek zouden innemen in een geïmproviseerd gekraakt overheidsgebouw, werden wel gaten in het dak geboord om de regen het gebouw volledig onleefbaar te maken.

De vraag is dan ook al lang niet meer op wie Rik zal stemmen. Maar waarom Rik, samen met velen onder ons, met dichtgeknepen neus toch een stem zal moeten uitbrengen op politieke bewindsvoerders die impliciet een beleid voeren die zo uit de koker van Filip De Winter zou kunnen zijn ontsproten.

Want elk van deze beleidsdaden had zo door extreemrechts kunnen worden geïnitieerd, maar wat telkens opvalt is dat het niet extreem rechts is dat de regie in handen heeft. Zelfs niet altijd radicaal rechts, maar vaak conservatief rechts al dan niet in een, tja,  gedoogbeleid met progressief linkse partijen.

Als je naar de Belgische context van 2023 kijkt, dan kan je niet anders dan vaststellen dat de regerende coalitie overheersend links gekleurd is. Rechts zit in Vlaanderen in de federale oppositie, en de PS domineert de Waalse flank. En toch is dit geen garantie voor een humaan vluchtelingenbeleid, zowel lokaal als op Europees vlak. Er zijn geen tekenen dat dit anders zal zijn in 2024.

Ik ben dan ook zoekende op wie ik zal stemmen in 2024. Een stem op een niet extreem rechtse partij is al lang geen garantie meer dat het beleid niet extreem rechts wordt uitgevoerd. Maar ik maak me geen illusies. En maak dus niet de belofte dat ik niet zal stemmen op een partij dat dit huidige vluchtelingenbeleid gedoogt. Ik zal voor het minste kwaad -moeten- stemmen. Ik kan niet spreken voor Rik, maar ik geloof dat Rik hetzelfde zal doen. En velen met hem.