Dit is het tweede deel van 2 boekbesprekingen rond het thema klimaat en focust op het boek ‘De wereld gaat niet naar de knoppen. Als we ons hoofd koel houden.’ van Maarten Boudry.
God wat heb ik me al die tijd geërgerd aan de tweets van Boudry, en zonder twijfel ben ik niet de enige. Geen haar op mijn hoofd dat eraan dacht om zijn boek te lezen. Maar kijk, het zijn spannende tijden, er verandert veel, zeer veel en soms tegen een duizelingwekkende snelheid. Mijn directe aanleiding om zijn boek te lezen was het boek van Van Lancker, waarvan je de boekbespreking kan terugvinden in het eerste deel van dit artikel.
Van Lancker zet zich in zijn betoog af van wat hij techno optimisten noemt, en wat Boudry vooruitgangswetenschappers (in zijn geval een vooruitgangsfilosoof) noemt. Van Lancker waarschuwt dat het een grote gok is om uitsluitend te vertrouwen op een gigantische, technologische doorbraak dat groei volledig zal ontkoppelen van enige CO2 uitstoot. Daarom dat hij pleit voor een meer adaptief klimaatbeleid geflankeerd door socio economische maatregelen, die dat de lasten van de transitie gelijk verdelen over gans de bevolking.
Boudry is niet naïef en erkent dat we met een levensbedreigend probleem worden geconfronteerd, waar heden nog geen structurele oplossing voor werd gevonden. Maar hij vindt het zijn plicht als optimist om in ons eigen kunnen te geloven. Desondanks voegt hij in zijn boektitel op bijna slinkse wijze een disclaimer toe: ‘zolang we maar het hoofd koel houden’. Maw als we de juiste inspanningen doen en geen domme dingen doen. Boudry omschrijft zichzelf daarom liever als een verbeterlijke optimist, in tegenstelling tot een onverbeterlijke optimist die tegen beter weten in blijft geloven in de goede afloop, al valt hij van een 10 verdiepingen hoog gebouw.
Ik vind dit boek best wel een prestatie van Boudry, hij heeft mijn geloof serieus aan het wankelen gebracht. Maar de geo-politieke situatie met de oorlog in Oekraïne met haar onwaarschijnlijke impact op onze energieprijzen heeft mee geholpen aan een evolutie in mijn en trouwens velen hun denkproces.
Boudry’s hoofdstelling is dat klimaatactivisten zich bezondigen aan een dogmatiek, waardoor ze vandaag effectieve oplossingen meer in de weg staan dan klimaatontkenners. Omdat klimaatactivisten zich eerder links van het politieke spectrum bevinden, en heden het debat daar gedomineerd wordt door drukkingsgroepen die er vaak een antikapitalistisch gedachtengoed op nahouden en staan voor irrealistische maatschappijveranderingen. Sommigen gaan zo ver dat ze denken dat de oplossing ligt in het ontgroeien. Maar net zoals Van Lancker komt hij tot het besluit dat groei niet enkel in onze Westerse wereld noodzakelijk is om onze welvaartsstaat te stutten, maar ook in enig welk ander derde wereldland. Hen fossiele brandstoffen ontzeggen noemt Boudry zelfs immoreel onverantwoord. Tot daar de gelijkenissen met Van Lancker, al is Boudry natuurlijk veel scherper in het vingerwijzen.
Boudry spreekt zich echter zeer expliciet uit over hoe onze energiemix er dient uit te zien en breekt, zoals gekend, een lans voor kernenergie. De kernstelling van Boudry is dat het een illusie is om te geloven dat we er zullen geraken met enkel hernieuwbare energie. Hij gebruikt daarbij grappig genoeg exact dezelfde bewoording als Van Lancker, nl. dat het een gok is om al onze eieren in dezelfde mand te plaatsen. Daarbij komt het gekende argument rond de Dunkelflaute, dat geen verdere toelichting behoeft. Maar een argument dat minder belicht wordt op de populaire mediaplatformen is de problematiek van de energiedichtheid: de gigantische ruimte die nodig is om zonnepanelen en windmolens te plaatsten. Wil je Europa voorzien van 100% groene stroom via windmolens, dan heb je een gebied zo groot als Duitsland nodig om alle windmolens te plaatsen. Het valt te betwijfelen dat veel beleidsmensen zich hiervan bewust zijn. En als ze zich hier al van bewust zijn, welke natuurgebieden ze hiervoor willen opofferen, gezien in de meer bebouwde zones men altijd maar heviger geconfronteerd wordt met het NIMBY syndroom.
En dan hebben we nog niet gesproken over de enorme hoeveelheden materiaal die dienen te worden ontgonnen in kwetsbare gebieden, zonder dat het aanleiding geeft tot schade aan mens en natuur.
Wat interessant is, is het eeuwige debat rond wat de zgn. gratis hernieuwbare energie ons daadwerkelijk kost. Boudry maakt gewag van een 2 tot 4 maal duurder energiesysteem als we naar 100% hernieuwbaar gaan, en beweert dat kernenergie in een gezonde mix dit prijskaartje tot de helft kan reduceren.
Nu, het is als leek moeilijk om zich een mening te vormen rond wat de transitie ons daadwerkelijk gaat kosten, veel studies spreken mekaar tegen, vaak omdat ze vertrekken van verschillende aannames of al dan niet de systeemkost van bepaalde energievormen mee in het plaatje integreren. Maar waar iedereen het over eens is, de transitie zal ons bakken vol geld kosten, niemand die daarover twijfelt.
Een van de stokpaardjes van Boudry is om de mythe rond onveiligheid van kernenergie te doorprikken. Hij ontkent daarbij niet dat er zich geen rampen kunnen voordoen, maar het voorbeeld van Fukushima telde welgeteld 0 mensenlevens, en het aantal doden in Tsjernobil had vermeden kunnen worden indien het toenmalig communistisch regime niet zo angstvallig alles in de doofpot had willen stoppen. Kernafval hoor ik u zeggen? Geologische berging is superveilig volgens Boudry.
Boudry, in zijn gekende stijl om zijn punt tot het uiterste te drijven gaat zelfs een stap verder. Iedereen zal erkennen dat nulrisico een illusie is. Maar dat we ons obsessief focussen op de gevaren van kernenergie waarvan cijfermatig van kan worden bewezen dat ze minder mensenlevens heeft gekost dan enig andere energiebron is een niet groene reflex. Door die obsessie effenen we net het pad naar een meer onveilige wereld, waar men de consumptie van fossiele brandstoffen onnodig de hoogte induwt omwille van ons subjectief onveiligheidsgevoel.
Dat is dan ook de rede dat Boudry vaak de provocerende boodschap de wereld instuurt dat we beter het tegengestelde doen van wat groene activisten als beleid voorstellen. Een quote die ook in zijn boek terugkomt en afkomstig is uit een vorig boek.
En daar houdt het niet op. Gedragswijzigingen zoals minder vlees eten en minder vliegen beschouwt hij weliswaar als één van de meest effectieve gedragswijzigingen, op één na. Nl. geld doneren aan klimaatfondsen die onderzoek uitvoeren naar slimme technologie. En hou je vast, dat is niet 2 of 10 keer effectiever, maar 100 keer effectiever om CO2 uitstoot te vermijden. U kan uw geweten dus gerust afkopen, maar Boudry heeft natuurlijk een punt dat we geen schuld en boeteverhaal nodig hebben, maar dat er wordt gewerkt aan een oplossing.
Wat te vinden van het boek? Ik geef het niet graag toe, maar ik was van mijn sokken geblazen door de kracht van het vooruitgangsdenken, dat me initieel een luie filosofie leek. Ik wil me daarbij niet uitspreken over hoe kerntechnologie een plaats moet innemen in onze energiemix, maar als we het hoofd koel houden kan deze piste niet zomaar dogmatisch van tafel worden geveegd. Het doet denken aan de interventie van Van der Straeten om investeringen open te houden voor de nieuwe generatie van kerncentrales, een toegeving die ze knarsetandend toestaat onder veel politieke druk, terwijl ze het niet kan nalaten om het denigrerend weg te zetten als iets voor miljardairs die niets beters te doen hebben.
Een punt dat Boudry niet toelicht is de eigenheid van kernenergie dat maakt dat het een always on bron is. Zelfs als de zon schijnt of het heel hard waait, kunnen we de centrale niet even afzetten. Waardoor vaak een teveel aan energie op het net wordt gezet en prijzen zelfs negatief kunnen kleuren. Dit vreet aan de rendabiliteit van hernieuwbare energiebronnen en bemoeilijkt de financiële impulsen die de markt nodig heeft om te investeren in groene energievormen. De oplossing is simpel natuurlijk door overwinsten op kerncentrales te gebruiken om prijsgaranties aan hernieuwbare energie toe te kennen, een beetje zoals het subsidie mechanisme voor gascentrales om investeringen te vrijwaren. Maar het is een vaak gehoord argument bij tegenstanders kernenergie dat ze groene energie uit de markt duwen.
Maar mijn inziens moet je het boek niet lezen om je al dan niet te laten overtuigen van kernenergie. Het is Boudry’s vooruitgangsdenken dat overtuigt. Het is een plicht is voor elke burger en wetenschapper, omdat doemsdenken niet anders dan doordrenkt kan zijn van fatalisme en finaal aanleiding geeft tot totalitarisme. Als we daadwerkelijk geloven dat onze wereld naar de knoppen gaat en dat ons vernuft ons niet zal helpen, dan is dat doemdenken een vrijgeleide om desnoods met het zwaard iedereen over de kling te jagen die zich niet schikt. Vergelijk het met religieus fanatisme.
Een laatste bemerking, waarmee ik Boudry’s betoog niet wil ondergraven, maar ik wel een interessant tegenstelling vind in zijn betoog. Boudry was één van de intellectuelen die voor een zeer ver doorgedreven en restrictief coronabeleid ging, net omwille van het doembeeld dat hij schetste op basis van het exponentiële karakter van de besmettingscurves. Better safe dan sorry was zijn typische verdedigingslijn. De nevenschade van niets doen zou beduidend hoger zijn dan ons de rechtstreekse schade te laten overkomen. Voor alle duidelijkheid, ik zat op dezelfde lijn.
Toch knaagt het theoretisch waarom dit type van beleid, dat toch tegen het autoritaire aanschuurde, en dat zeer diep ingreep op onze persoonlijke levenssfeer, waarom dit geen beleid was dat gelinkt kon worden aan een doemdenken. Nogmaals, ik kan alleen maar het toenmalige beleid toejuichen, maar de buy in van de bevolking kon alleen maar worden bekomen door een zeer donker toekomstscenario te schetsen. En door zelfs te liegen, denk maar aan Van Ranst zijn discours rond maskers, op moment dat er een acuut tekort was. Een leugen om bestwil, maar toch een leugen.
Een beleid gericht op het geloof dat we het met de wetenschap gecombineerd met onze natuurlijk opgebouwde immuniteit het wel zouden klaren kreeg toen nauwelijks enige aandacht.
Hebben we het hoofd toen niet koel gehouden of was doemdenken de enige wijze om een ramp af te wenden? De geschiedenis zal het ons leren.
Lezen die boeken!
Just someone in the crowd 