De zaak Haouach: het antwoord op een veranderende demografie is meer secularisatie.

 

De zaak Haouach is een interessante blauwdruk voor de richting die België zal kiezen in het multiculturele vraagstuk van de komende jaren. Wordt eerder het Franse ‘laïcité’ als denkkader bevestigd, zoals zo vurig verdedigd door GL Bouchez & NV-A?  Of zal België uiterlijke kenmerken van godsdienstbeleving toelaten tot domeinen waar ze tot op heden het principe van neutraliteit verkoos?

 

Het debat maakt van het thema scheiding kerk/staat weer een hot topic. Een vreemde evolutie, gezien we dachten dat secularisatie het pleit had gewonnen. Talrijke levensbeschouwelijke vraagstukken zijn vandaag beslecht: scheiding uit de echt, abortus, euthanasie, adoptie door ouders van hetzelde geslacht…. Toegegeven, deze onderwerpen blijven evolueren, maar het gaat toch meer om de techniciteit van de wetgeving dan om de echte vraagstukken des levens.

 

De toenemende mondigheid van een steeds groter wordende islam gemeenschap dat actief deelneemt aan alle facetten van het maatschappelijk leven maakt het thema weer brandend actueel. Jonge intelligente moslima’s strijden voor het recht op het dragen van een hoofddoek in eender welke omstandigheid, thuis, op straat, op school, op het werk. In hun activisme kunnen ze rekenen op flink wat aanhang op diverse sociale media.

 

Hoewel we weinig tot geen politici zien in de politieke wereld die openlijk en zeer expliciet een islam georiënteerde partijpolitiek voorstaan (à la CD&V), we weten dat dit slechts een kwestie van tijd is. De moslimgemeenschap is vandaag onvoldoende politiek georganiseerd, maar er is geen reden om te veronderstellen dat dit zo blijft.

 

Het tegengestelde is vaak waar: zo vinden we in de NV-A een aantal vrouwelijke allochtone mandatarissen terug die zich zeer openlijk verzetten tegen elke vorm van islamitische godsdienstbeleving buiten de privé sfeer. Zij worden extreem hard aangepakt op sociale fora en als nestbevuilers bestempeld.

 

Betekent dit dat Islam vandaag binnen de politiek helemaal niet gepromoot wordt als een levensbeschouwing waar men een maatschappijvisie op kan uitbouwen? In een artikel door Dyab Abou Jahjah in Knack verwoordt de auteur dat dit vandaag zeer genuanceerd gebeurt. Hij spreekt van woke islamisme, een term die een alliantie veronderstelt tussen de islam gemeenschap en de progressieve politieke krachten om bepaalde thema’s op de politieke agenda te krijgen. Anderen spreken eerder van islamo gauchisme, een term met een nog hogere negatieve connotatie dan woke islamisme.

 

De hamvraag is nu of dit een onwenselijke evolutie is? Het verwerpen van een maatschappijvisie die niet gebaseerd is op de christelijke traditie doet sterk denken aan uitspraken waar bepaalde vooraanstaande politici zich in het verleden aan hebben schuldig gemaakt. Als ware de Islam een achterlijke religie en enkel de Westerse christelijke waarden superieur. Denk bijvoorbeeld aan een uitspraak van Gwendolyn Rutte enkele jaren terug: onze manier van leven is superieur aan alle andere. Een uitspraak waarvan ik me afvraag of ze ze vandaag nog zou durven maken.

 

Het staat iedereen vrij om vanuit zijn kijk op de wereld zich een mening te vormen en dit al dan niet te vertalen in een politiek programma dat al dan niet kan worden uitgerold. Zolang dit democratisch wordt gedragen. In ‘Soumission’ beschrijft Houellebecq in zijn roman het scenario hoe een Islamitische partij in Frankrijk het bestuur in handen krijgt. Je kan dit schokkend vinden, maar de demografische realiteit is inderdaad wat het is en er gelden geen andere democratische spelregels indien plots een andere levensbeschouwing de overhand zou nemen.

 

Vraag is niet of dit onwenselijk is, nu het de beurt kan zijn aan de islam. Want dit bevestigt impliciet het door Rutte uitgesproken waardeoordeel. Vraag is op welke wijze we kunnen vermijden dat een levensbeschouwing gebaseerd op eender welke religie politieke voet aan de grond kan krijgen. Als burger hebben we er eeuwen over gedaan om de scheiding tussen de Christelijke kerk en staat tot stand te brengen. Vrouwen kunnen nu autonoom beslissen of ze wensen over te gaan tot een abortus. Zieken die zwaar lijden kunnen zelf beslissen over een waardig levenseinde. Kinderen hoeven zich niet meer te schamen dat ze niet gedoopt werden. Homo & lesbiennekoppels kunnen nu zoals iedereen voor de wet trouwen en vanuit dat statuut dezelfde rechten onttrekken als heterokoppels. De Christelijke kerk heeft zich in de Westerse wereld vandaag aangepast aan de seculiere maatschappij en weegt nog maar nauwelijks op het politieke debat. Dat koppels nog trouwen in de kerk of hun kinderen laten dopen komt veeleer voort uit een traditie dan uit een effectief geloof.

 

Waarom zouden we nu de omgekeerde beweging met open armen ontvangen louter vanuit een misplaatst gevoel dat men tav alternatieve godsdiensten men meer tolerant dient te zijn? Het einde van de vorige eeuw werd gekenmerkt door de tanende invloed van de kerk op de samenleving. Wie aanvaardt nog dat de kerk haar moraal kan opleggen aan de samenleving? De tijd dat film & boeken in de ban konden worden geslagen door het christelijke establishment is een al lang vervlogen tijd.

 

De term woke islamisme dekt goed de lading van de problematiek: we omarmen de ander louter omdat hij anders is en plaatsen dit niet meer in eenzelfde waardenperspectief uit vrees om als intolerant te worden bestempeld. Het juk van het christendom hebben we van ons afgeschud, maar het islamisme krijgt een herkansing?

 

De zaak Haouach legt deze breuklijn bloot: tegenstanders van Haouach menen dat de functie die ze opneemt verenigbaar moet zijn met de neutraliteit die ze dient uit te stralen. Voorstanders menen dat de hoofddoek geen enkele vooringenomenheid vertegenwoordigt. Beide redeneringen snijden hout. Voor beide redeneringen kan een karrevracht aan argumentatie worden bovengehaald om het eigen gelijk te onderlijnen.

 

Maar in de feiten is dit een vals debat. Het aanvaardt de premisse dat religie als argument kan worden ingeroepen voor thema’s buiten de persoonlijke levenssfeer. Het antwoord in een seculiere maatschappij is dat religie een privé aangelegenheid is van de burger, een recht bovendien gegarandeerd door de grondwet. Maar privé betekent dan ook dat religie nooit als argument kan worden gebruikt in een aangelegenheid buiten de privé sfeer. Vanuit je religieuze geloofsovertuiging kan je geen rechten doen gelden buiten je privésfeer. Dit kan niet anders dan een absoluut principe zijn, zoniet zet je de deur open naar scenario’s waar religie toch binnensluipt in het politieke, rechterlijke en wetgevende bestel.

 

Betekent dit dan dat religie in de ban moet worden geslagen en op alle mogelijke manieren uit het straatbeeld dient te verdwijnen? De overheid en/of private organisaties mogen in hun regelgeving niet discriminatoir optreden tav religies. Ze kunnen beperkende regels opleggen, maar kunnen nooit een bepaalde religie viseren. Proportionaliteit lijkt aangewezen, maar toegegeven ook dit is subjectief.

 

Het antwoord op hoe diverse religies harmonieus kunnen samenleven is paradoxaal genoeg een seculiere maatschappij die erover waakt dat religie op geen enkele wijze domeinen buiten de persoonlijke levenssfeer kan binnendringen. Een verbod op religieuze levensbeschouwelijke symbolen in bepaalde omstandigheden lijkt een overtrokken reactie. Maar enkel door consequent religie voor te behouden tot de persoonlijke levenssfeer, kunnen religie en secularisatie hand in hand gaan. Enkel dan kan de samenleving zich vrijwaren van een scenario waar ooit de religie het opnieuw voor het zeggen kan krijgen, net zoals in een niet zo lang verleden.