Over halal & ontmenselijking

Gisteren zag ik een tweet van een verkozene van het Vlaams Belang die van zichzelf een selfie had gepost met op de achtergrond een halal winkeltje. De tweet sprak (via een reeks emoticons) schande dat zulk een winkeltje zich in het hartje van Brugge bevond en bij uitbreiding gans West-Vlaanderen. En eindigde met het ondertussen obligate #omvolking, razend populair sinds hun voorzitter deze term enige maanden terug heeft gelanceerd.

2 vragen kwamen bij me op bij deze tweet, is dit racistisch en moeten we dit soort van gal blijvend toelaten? Ik was het in de loop van de dag vergeten, maar de vraag bleef door mijn hoofd spoken. Het zal je winkel maar zijn die daar zomaar eventjes op Twitter verschijnt. 

De wetgeving in België staat toe om iemand aan te klagen op basis van misbruik van spraak. Enkele dagen geleden kwam een rechter tot een vonnis in de zaak Djunga, een Waalse én zwarte weervrouw van de RTBF.  Een van haar belagers had haar expliciet dood gewenst en gesteld dat hij haar potentiële agressor zou feliciteren. Op basis van een duidelijke aanzet tot haat en geweld werd de betrokkene veroordeeld. Op de website van Unia staan diverse vergelijkbare arresten, steeds op basis van zeer expliciet & gewelddadig taalgebruik.

Hoe zit het nu met deze tweet?  Om een mening te kunnen evalueren op haar legitimeit is van belang om te achterhalen wat de persoon in kwestie wenst inzake de te ondernemen handelingen. Racisme an sich is vaak onvoldoende als grond om een veroordeling te bekomen. Indien de bewuste uitspraak er een is van observatie (spijtig dat er zich halal zaken in centrum Brugge vestigen) dan kan je de mening als onkies bestempelen. Maar daar eindigt het juridisch debat. Het is volkomen en terecht legitiem om de Islam & haar cultuur als een achterlijke godsdienst te beschouwen. Als Charlie Hebdo via karikaturen de Islam aan de tand mag voelen, dan mag een publiek persoon zich ook vrij uiten tav deze godsdienst.

Als de mening geuit wordt met de bedoeling om te handelen (of anderen te doen handelen), dan verandert het evaluatiekader. Is het de bedoeling om zulke evoluties (nieuwe halal slagers in Brugge)  tegen te gaan ahv alweer legitieme acties (zoals bijv. inperking van migratie), dan is er op zich nog steeds geen (juridisch) vuiltje aan de lucht. Is de bedoeling echter om bijv. via discriminerende acties deze evolutie tegen te gaan, dan is duidelijk dat men zich schuldig maakt aan oa de anti- discriminatie wetgeving, en kan worden opgetreden.

De bewuste tweet is zonder verdere context moeilijk objectief te evalueren, waar wil de betrokkenen naartoe met zijn uitspraak? In het geval van een politiek mandataris is het onwaarschijnlijk dat hij zijn uitspraak catalogeert als zijnde een gewone observatie, en dat hij het daarbij blauw blauw laat. In geval van politieke mandatarissen kan de mening worden beoordeeld in functie van hun partijprogramma. Indien het partijprogramma geen discriminatoire elementen bevat, eindigt ook hier weer het verhaal, en kan men de mening, hoe verwerpelijk ook, niet op een legitieme wijze bestrijden. Niets wijst erop dat betrokkene formeel oproept tot discriminatoire maatregelen.

Het toenmalige Vlaams Blok werd op basis van haar oud programma verplicht opgedoekt, ondertussen hebben haar leden bijgeleerd. Hoewel een racistisch gedachtegoed, laten haar leden zich niet gemakkelijk betrappen op expliciete wetsovertredingen. De zaak Van Langenhove zal in vele opzichten een interessant resultaat opleveren om te weten waar de grenzen liggen.

De tweet is zonder meer racistisch, maar zonder expliciet tot geweld of discriminatie op te roepen is er weinig verhaal.

Hoe zit het dan met aanzet tot haat? Al wordt niet expliciet opgeroepen tot discriminatie of geweld, iedereen voelt aan zijn theewater waar de tweet om draait: het focust zich doelbewust op een bepaalde gemeenschap en vindt elke uiting van hun ‘anders’ zijn ongewenst. Maar roept ze effectief op tot haat?

In deze context was de lancering van het buzz woord ‘omvolking’ een strategisch geniale zet van de voorzitter. Objectief beschrijft het het proces van het multi-cultureel gegeven (hoewel de term enige beladenheid heeft), subjectief echter is het een verzamelwoord dat gevoelens kanaliseert die eerder xenofoob van aard zijn. De online platformen staan vandaag vol met het bewuste woord, gelijkgezinden vinden mekaar achter dit woord. De woordenoorlog is er enkel ter ondersteuning van een stigmatiserend gedachtengoed, maar zonder het risico te lopen op juridische vervolging.

Door te poseren voor een halal winkel met een begeleidende tekst die niet uitblinkt in inclusiviteit, nodig je niet uit tot een volwassen debat maar wens je doelbewust te viseren & choqueren. Of het in de wettelijke zin aanzet tot haat, laat ik in het midden. Het is wellicht wachten tot nu iemand op het idee komt om stenen door winkelramen te gooien, en dan nog zal het moeilijk zijn om de mandataris voor de rechter te dagen.

Wettelijk is wellicht dus weinig haalbaar, maar kan men dan ongestoord dit soort van bagger blijven spuien? Indien het juridisch moeilijk ligt, kan het dan via een gedragscode worden afgedwongen?

Twitter heeft in haar gedragscode het volgende opgenomen:

We also prohibit the dehumanization of a group of people based on their religion, caste, age, disability, serious disease, national origin, race, or ethnicity.

Door zich expliciet op een winkel van een bepaalde geloofsgemeenschap te focussen, wordt de ganse gemeenschap als het ware ontmenselijkt. Het niet willen of kunnen erkennen dat bepaalde gemeenschappen halal voedsel kopen en verkopen, is impliciet de betrokken handeling (koop/verkoop van halal vlees) als minderwaardig beschouwen. Door te melden dat dit type van winkels zich nu ook al bevinden in centrum Brugge en Oost-Vlaanderen, wordt het beeld geschetst van een kwalijke evolutie die moet worden gestopt. Net als een rattenplaag die nu ook jouw gronden aantast.

Het wettelijk kader heeft terecht  vele ‘checks & balances’ om vrijheid van meningsuiting blijvend te waarborgen, wat maakt dat het dan ook vaak moeilijk is om een bepaalde vorm van spraak tegen te gaan. Privé spelers zoals Twitter werken daarentegen met een set van waarden waar ze voor staan, en kapselen dit in in hun ‘code of conduct’. Ga je daar tegen in, dan kan je worden uitgesloten. Je kan dit een kwalijke evolutie noemen, maar de realiteit is er een waar de online platformen continue moeten worden gemodereerd om excessen te vermijden. In sommige gevallen loopt de wetgeving netjes parallel met de set aan waarden van de privé speler, in sommige gevallen niet.

In dit specifieke geval denk ik dat we als gebruiker enkel massaal dit soort van uitingen dienen te rapporteren. Niet om vrijheid van meningsuiting tegen te gaan. Wel om alvast een signaal uit te sturen dat dit type van framing niet toelaatbaar is. Het is ontmenselijkend.